W skrócie o języku chińskim

Czym jest „język chiński”?
Pierwszą rzeczą, jakiej musisz się dowiedzieć, jest to, że tak naprawdę jeden „język chiński” nie istnieje. Jest to grupa języków, które mają pewne wspólne cechy charakterystyczne, jednak mogą się różnić tak bardzo, że znając jeden język, bylibyśmy w stanie zrozumieć jedynie bardzo niewielką część tekstu lub wypowiedzi w innym języku. Współcześnie, użycie terminu „język chiński” w sensie potocznym najczęściej odnosi się do kantońskiego lub mandaryńskiego, dwóch najbardziej popularnych dialektów1 chińskich. Oprócz nich istnieją jeszcze setki dialektów używanych przez mniejsze grupy ludzi. Skupmy się jednak na dwóch wspomnianych wyżej…

  • Mandaryński (普通话, czyt. pǔtōnghuà) to najbardziej rozpowszechniony język zarówno w chińskiej rodzinie języków, jak i na całym świecie (pod względem liczby native speakerów). Jest oparty na dialekcie pekińskim. Został ustanowiony oficjalnym językiem urzędowym zarówno Chińskiej Republiki Ludowej, jak i Tajwanu. Ponadto, jest najczęściej wybierany do nauki przez obcojęzycznych studentów. Kiedy ktoś mówi „Uczę się chińskiego”, najczęściej ma na myśli właśnie mandaryński.
  • Kantoński (广州话, czyt. guongdungwa) jest językiem używanym w Hongkongu, prowincji Kanton i innych regionach położonych na południu Chin. Choć mandaryński i kantoński używają tych samych znaków (użytkownicy zazwyczaj mogą się porozumieć pisemnie), wymowa jest zupełnie odmienna i znając jeden z tych języków, nie sposób zrozumieć zdań wypowiedzianych w innym. Kantoński możemy usłyszeć zwłaszcza w popularnych filmach o sztukach walki wyprodukowanych w Hongkongu.

Charakterystyka języków chińskich
Mimo że w tej rodzinie jest wiele języków, większość z nich ma kilka wspólnych cech:
 
Tony: W językach tonalnych znaczenie danej sylaby może być różne w zależności od tego, w jaki sposób ją wymówimy. Na przykład w mandaryńskim są cztery tony oraz piąty, tzw. neutralny. Zaobserwujmy jak zmienia się znaczenie sylaby „ma” w zależności od sposobu wymówienia:

  • mā (pierwszy ton) – „matka”
  • má (drugi ton) – „konopie”
  • mǎ (trzeci ton) – „koń”
  • mà (czwarty ton) – „przekląć”
  • ma (ton neutralny) – partykuła gramatyczna dodawana do zdania pytającego

W porównaniu z innymi językami, mandaryńskie tony to nic trudnego; kantoński ma siedem tonów, a niektóre języki nawet ponad dziesięć!
 
Znaki: Prawie wszystkie chińskie języki używają tych samych znaków. Znaki te, w większości niezmienione od setek, a nawet tysięcy lat, składają się z mniejszych części zwanych kluczami (lub z angielskiego: radicals). Niektóre znaki są również używane w języku japońskim (nazywane są kanji) oraz w koreańskim (zwane hanjie).
Każdy znak ma swoje znaczenie oraz wymowę (jedna sylaba). W wyrazach, składających się najczęściej z dwóch lub trzech znaków, pojedynczy znak często traci swoje znaczenie. Tak jak 电 (elektryczny, elektryczność) oraz 脑 (mózg) mogą być używane samodzielnie lub złożyć się w jeden wyraz 电脑 (komputer).
Istnieją dwa systemy pisania znaków. Znaki tradycyjne są, jak nazwa sugeruje, starszą wersją pisowni, istniejącą od setek lat. Wciąż są używane na Tajwanie i w Hongkongu, jednak w Chinach kontynentalnych używa się już wyłącznie znaków uproszczonych. Prostsze wersje zostały stworzone po to, by nauka ich była szybsza i łatwiejsza, a co za tym idzie – dostępna dla wszystkich. Poniżej znajduje się parę przykładów znaków w formie tradycyjnej (po lewej) i uproszczonej (po prawej):

  • 馬 → 马
  • 說 → 说
  • 龍 → 龙
  • 國 → 国

 
Przy tak złożonej pisowni oraz kilku tysiącach znaków będących w powszechnym użyciu, można się zastanawiać w jaki sposób zapisuje się je za pomocą klawiatury komputera. Korzysta się wtedy z systemu zapisywania sylab chińskich literami łacińskimi – pinyin. Warto nadmienić, że w znakach nie jest zawarta informacja fonetyczna, toteż wymowę nowo poznanego znaku zapisaną w pinyin możemy odnaleźć w słowniku. Użytkownicy języka chińskiego korzystają ze standardowej klawiatury komputera, by wpisać tekst w systemie pinyin, literami łacińskimi. Po zapisaniu każdej sylaby albo oprogramowanie samo wstawia odpowiedni znak, albo użytkownik wybiera go z menu – dlatego, że w chińskim systemie pisma może znajdować się kilka lub nawet kilkanaście różnych znaków odpowiadających danej sylabie, a każdy z nich niesie ze sobą różne znaczenie.
 
Gramatyka: W porównaniu do zachodnich języków, gramatyka chińska jest niezwykle prosta z uwagi na brak jakiejkolwiek odmiany czasowników i innych części mowy. Podczas gdy w polskim mówimy: „poszłam”, „poszedł”, „idzie”, tutaj czasownik nie zmienia się, a na czas, rodzaj i liczbę wskazują między innymi kontekst zdania i okoliczniki czasu.
 
Podsumowując…
 
Mandaryński i kantoński przerażają wielu swoją odmiennością i pozornym skomplikowaniem. Pozornym? Tak, ponieważ znaków naprawdę można się nauczyć, a ścisłe zasady gramatyczne prawie nie mają wyjątków. Rosnąca popularność tych języków z pewnością związana jest z dynamicznym rozwojem chińskiej gospodarki. Wiele osób ma nadzieję, że wraz ze znajomością któregoś z nich wzrosną ich szanse na rynku pracy.
 
Źródło: http://chineseculture.about.com/od/thechineselanguage/a/The-Chinese-Language-An-Introduction.htm
Przetłumaczyła: Natalia Klamycka
 

1 W tekście nazwy „język” i „dialekt” używane są zamiennie ze względu na to, że naukowcy nie przyjęli jednoznacznego stanowiska co do natury tych języków/dialektów. W tekstach naukowych znajdziemy więc oba określenia.
 

 

Dodaj komentarz

CAPTCHA
Przepisz kod z obrazka.