Rozwój umysłów przyszłości

Reakcją na wspomniane wyżej tendencje, będące skutkiem procesu globalizacji jest nowa książka Howarda Gardnera, autora koncepcji inteligencji wielorakich, pt. Pięć umysłów przyszłości. Gardner proponuje globalne podejście do umysłu, które polega na rozwijaniu pięciu umysłów przyszłości, którymi wg badacza są: umysł dyscyplinarny, syntetyzujący, kreatywny, respektujący i etyczny. Dlaczego akurat te? Autor odpowiada: „wybrałem akurat tych pięć umysłów dlatego, że już teraz w świecie współczesnym są cenione, a w przyszłości będą się cieszyć jeszcze większą estymą”. A jak je w sobie wykształcić? Oto garść niezbędnych wiadomości.
Umysł dyscyplinarny opiera się na zgromadzeniu wiedzy przedmiotowej i faktograficznej dotyczącej danej dziedziny naukowej. Chodzi o wykształcenie sposobu myślenia oraz zachowań charakterystycznych dla danej profesji, równocześnie jednak należy wykształcić świadomość, dotyczącą tego, że wszelkie ustalenia naukowe można podważyć. Ważna dla rozwoju umysłu dyscyplinarnego jest umiejętność wyłonienia istotnych tematów dla danej dyscypliny oraz umiejętność podchodzenia do nich z różnych punktów widzenia, poza tym, jak informuje badacz, aby posiąść wiedzę z danej dziedziny musimy posiadać na opanowanie danego zagadnienia wystarczającą ilość czasu, niezbędne są także ćwiczenia, zwłaszcza te z „prezentacji zrozumienia”.
Umysł syntetyzujący. Jak podaje Gardner, już Murray Gell-Mann – fizyk i laureat Nagrody Nobla – zapewniał, że w dwudziestym pierwszym wieku najbardziej ceniony będzie umysł zdolny do systematyzowania. Umiejętność syntetyzowania jest niezwykle przydatna w dzisiejszych czasach, gdy ilość informacji, jakie docierają do nas różnymi kanałami rośnie z minuty na minutę. Warto posiąść zdolność systematyzowania dla potrzeb własnych i otoczenia. Jak to zrobić? Najprościej jest: określić cel, wskazać punkt wyjścia i dobrać metodę, a jest ich kilka. Najpowszechniejsze z nich to: narracyjna (zebranie materiału w spójnej opowieści); taksonomie, czyli uporządkowanie wg cech charakterystycznych; koncepcja kompleksowa – zestawiająca ze sobą pewien zakres zjawisk; reguły i aforyzmy; metafory, obrazy i motywy, prezentacja bez słów (np. w sztuce) oraz teorie i metateorie. Synteza „rozjaśnia umysł”, ułatwia bowiem koncentrację na tym, co naprawdę ważne.
Umysł kreatywny. Howard Gardner pisze: „Nasze globalne, połączone sieciami społeczeństwo docenia, rozwija i wynagradza kreatywność”. Dlatego warto ją w sobie kształcić, rozwijać umysł kreatywny – najłatwiej jest to zrobić szukając rozwiązań problemów, zwłaszcza nowoczesnych, nieszablonowych pomysłów, wykraczających poza aktualny zasób wiedzy. Gardner podkreśla jednak: „Kandydat na jednostkę kreatywną z pewnością musi dysponować sporym zasobem inteligencji, umiejętności i dyscypliny”. Trzeba także pamiętać – to zastrzeżenie dla nauczycieli, szkoleniowców i rodziców – że umysł dziecka jest rozbrajająco bezkrytyczny, a osoba dorosła jest z kolei przesadnie krytyczna. Przed rozpoczęciem procesu kształcenia umysłu kreatywnego należy poczekać aż osoba chociaż częściowo opanuje myślenie dyscyplinarne i syntetyzujące.
Kolejny umysł, umysł respektujący, wyraża pozytywne, tolerancyjne nastawienie w stosunku do innych. Polega na kształtowaniu uczucia szacunku wobec wszystkich, poszukiwaniu porozumienia i współpracy, niezależnie od pochodzenia i poglądów. Umysł respektujący wg Gardnera powinien być doskonalony w oparciu o różnorodne doświadczenia społeczne, które zdobywa się przede wszystkim w domu, później w szkole, a także w bliższym i dalszym otoczeniu środowiskowym, ale także poprzez media. Gardner ma na myśli głównie pozytywne, ale i negatywne wzorce. By kształcić umysł respektujący należy pracować metodą projektów, które realizują zespoły złożone z osób reprezentujących różne grupy społeczne. W wypadku dzieci, pomocne są również wspólne chwile spędzane na czytaniu książek, oglądaniu filmów i zabawa w gry, w których pokazuje się wzorce dobrych, opartych na szacunku relacji międzykulturowych.
W tym nurcie myślowym znajduje się także rozwój umysłu etycznego. Etyka również kształtuje się w środowisku społecznym, opiera się na pojęciu wzorca i innym ważnym pojęciu, pojęciu obowiązku. Obowiązek wiąże się z refleksją dotyczącą pełnienia przez siebie konkretnej roli: roli ucznia, pracownika, obywatela oraz poziomu zaangażowania w rolę, czyli dobrego, rzetelnego i odpowiedzialnego pełnienia swojej funkcji. Aby rozwinąć w sobie umysł etyczny powinniśmy znać najważniejsze wartości i zasady obowiązujące dla sprawowanej przez nas funkcji. Należy mieć na względzie, że – co zauważa Gardner – „etyczne działanie wymaga silnego charakteru”, ale z drugiej strony dzięki takiemu zahartowaniu, możemy z czasem wcielić się w rolę autorytetu.
W konkluzji swojej książki Gardner przypomina najważniejsze informacje. Proponuje też kolejność rozwoju umysłów, wg badacza należy najpierw wykształcić respekt, potem dyscyplinarność, syntezę i etykę, natomiast, jeśli chodzi o edukowanie ku kreatywności to wymaga ono znajomości szerszych skryptów kulturowych. Dodaje również, że znajomość koncepcji kwintetu umysłów przyszłości to za mało, aby sprawnie ją zrealizować, a wynika to z rozmaitych form oporu i przeciwności, np. z konserwatyzmu, podejrzliwości, ryzyka czy niewiedzy, jak je osiągnąć. Nie zmienia to jednak faktu, że przedstawiona przez Howarda Gardnera teoria jest przemyślaną próbą odpowiedzi na współczesny, zmieniający się świat, zdominowany przez hegemonię nauki i techniki. Jest to propozycja pomocna przede wszystkim dla nauczycieli, pracujących w różnych placówkach oświatowych, instruktorów szkoleń i kursów oraz menadżerów firm.
Monika Olkowska
HOWARD GARDNER, PIĘĆ UMYSŁÓW PRZYSZŁOŚCI, Tytuł oryginału: FIVE MINDS FOR THE FUTURE, WYD. LAURUM 2006

Dział: 

Dodaj komentarz

CAPTCHA
Przepisz kod z obrazka.